زبان‌گرد نگارش و ویرایش

کسره حق مسلم ماست

۶ تیر ۱۳۹۵
کسره حق مسلم ماست

آفتابه درخشان حقه مسلمه آن‌ها!

برایم پیام فرستاد که «چه آفتابه درخشانی!» پرسیدم «مگه آفتابه گرفتید؟ از این آفتابه مسی‌های دکوری؟» جواب داد «خاک تو سره بی‌ذوقت کنن، آفتابه چیه!» برایش یک عدد زبانِ دراز با چشمک ‌فرستادم و نوشتم «مجید دلبندم، خودت به جای آفتاب درخشان نوشتی آفتابه درخشان. در ضمن سرِ من هم تهش ه نداره.» جواب داد «دسته بابات درد نکنه با این پسر بزرگ کردنش. اصلاً برو گم شو!»

خیلی دوست داشتم همان لحظه بروم گم شوم، ولی طاقت نیاوردم و باز برایش نوشتم «مگر بابای من دسته دارد؟» و چند تا چشم گرد و گشاد هم برایش فرستادم. جواب داد «وای خدا، آخرش منم مثله خودت دیوونه می‌کنی!» فکر کردم دیگر وقتش است واقعاً بروم گم شوم، ولی مگر می‌شد همان‌طور که دارم می‌روم گم شوم، فکر نکنم به معنای مُثله و این‌که مگر مثله با مثلِ و مثه فرق ندارد؟ امان از این کسره و ه!

«حداقل» چهار تکواژ برای صدای e یا همان کسره داریم:

۱- اضافه: دست شما، مثل من، کتاب خوب، فروغ فرخزاد
من: جان من فدای خاک پاک میهنم
او: جانه من فدایه خاکه پاکه میهنم

۲- به جای «است» و برخی حروف آخر کلمه‌ها در فارسی محاوره: حالم خوبه، می‌خوره، اگه
من: یه امشب شب عشقه، زمونه رنگارنگه
او: یِ امشب شب عشقِ، زمونه رنگارنگِ

۳- نشانه‌ی معرفه در فارسی محاوره‌: دختره، پسره، مغازه‌داره
من: خونه‌ی مادربزرگه هزار تا قصه داره
او: خونه‌ی مادربزرگِ هزار تا قصه داره

۴- پسوند در انتهای اسم‌ها و صفت‌ها: دهنه، انگیزه، روزنه
من: صد دانه یاقوت، دسته به دسته
او: صد دانِ یاقوت، دستِ به دستِ

باید این راهنما را برایش بفرستم، ولی چند وقتی است که رفته‌ام گم شده‌ام! همان طور که چند وقتی است جای قبلیِ کسره و ه هم گم شده است. هم در نوشته‌های روزانه‌ی مردم و هم به‌تازگی در رسانه‌های مکتوب، از روزنامه‌ها و پایگاه‌های خبری اینترنتی بگیر تا حتا زیرنویس برنامه‌های تلویزیونی. مثل همان روزنامه‌ای که تیترِ یک زده بود «انرژیه» هسته‌ای… و لابد اگر می‌خواست شعار تزلزل‌ناپذیر چند سال پیش را تکرار کند، می‌نوشت: حقه مسلمه ماست. یادش به خیر، تا همین چند وقت پیش از این «هـ»های اضافه و غلط‌انداز در آخر خیلی از کلمه‌ها خبری نبود و حق، هنوز همان حق بود، نه حقه!

این یادداشت در ایسنا [+]

کانال خوابگرد در تلگرام [+]

 

این مطالب را هم خوانده‌اید؟

۲ نظر

  • Reply علی ۱۵ مرداد ۱۳۹۵

    ممنون از مطلبتون. به تازگی متوجه شدم خیلی نوشتن من ایراد داره و سعی کردم یه مقدار بیشتر مطالعه کنم تا اینکه به این مطلب رسیدم
    https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C
    درباره درست نویسی هست. تو یه قسمت این متن نوشته شده «به عنوان» رو نباید تو جمله به کار برد. من چند بار دیدم شما تو وبلاگتون از این اصطلاح استفاده کردین و راسشت خیلی هم متداوله. ممکنه درباره این موضوع هم توضیح بدین؟ ممنون

  • Reply سهیل سیادت ۲۵ آبان ۱۳۹۵

    ایراد این چیست که بنویسیم:
    چه آفتاب ه درخشان ی. اینطوری هم کسره را حفظ و صریح کرده ایم و هم به وضوح از شباهت به کلمه ی آفتابه اجتناب کرده ایم. گاهی میشه ی هم به کار برد. چون کاربرد دیگری برای ه مستقل نداریم با چیز دیگری اشتباه و ادغام نمی شود. از چسباندن بیشتر اجزای جمله اجتناب کرده ایم (که عاملی برای سخت شدن فهم ه). خواندنش سخت نخواهد بود چون چشم آدم ها به این عادت خواهد کرد، چون مشابه لاتین است. موارد دیگری مثل ای و گر داریم. اما در اینجا جدایی کامل در نگارش صورت می گیرد. حتی لزومی به نیم فاصله هم نیست. چون کسی اشتباه نمیکند که آن را به کلمه ی بعد بچسباند. به وضوح، این حرف «ه»، اضافه شده به کلمه ی قبل است. با این کار، ما گرامر فارسی را عوض نکرده ایم، بلکه فقط تغییر نگارش است.
    مثال دیگه ش: امشب شب عشق ه، زمونه رنگارنگ ه.
    انرژی ه هسته. یا حتی انرژی یه هسته ای (sic).
    رایانه ی سریع٫ یا حتی: رایانه یه سریع٫
    حالم خوب ه.

  • شما هم نظرتان را بنویسید



    4 × three =

    نظر