زبان‌گرد نگارش و ویرایش

گذار یا گزار؟ یا شاید هم گضار!

۲۴ آبان ۱۳۹۴
خبرگضاری!

همه‌ی غلط املایی‌ها یک طرف، این درست نوشتن «ذ» و «ز» در «گذار» و «گزار» هم یک طرف. بس که خیلی‌ها را گیج می‌کند و گیج می‌دارد تا آخر عمر. البته گروهی هستند که صورت‌های درستِ سپاسگزاری و خبرگزاری و شکرگزاری و برگزاری و نمازگزاری را در کنار املای کلمه‌هایی چون قانونگذاری و سیاستگذاری و اثرگذاری، فقط به حافظه می‌سپارند. همان طور که مثلاً به خاطر می‌سپارند همین کلمه‌ی «حافظه» را با «ظ» بنویسند. ولی پای تفاوت ریشه‌های معنایی «گزاردن» و «گذاردن» که در میان باشد، اگر یک خبرنگار یا روزنامه‌نگار تازه‌کار بتواند مختصر و مفید فقط همین یک عدد تفاوت و چراییِ گذار یا گزار را به‌درستی شرح بدهد و بنویسد، به نظر من یک عدد نشانِ ویژه‌‌ی سپاس باید به او عطا کرد!

کپسولِ مبحث گذار یا گزار در دو بندِ حوصله‌سرنبر:

گزاردن از فعل‌های رایج ادبیات کهن بوده است در معناهایی چون ادا کردن؛ انجام دادن؛ بجا آوردن؛ پرداختن و تأدیه کردن؛ صرف کردن و خرج کردن؛ تعبیر کردن؛ رسانیدن. این معنای آخری دقیقاً همان است که در هنگام ساخت کلمه‌ی خبرگزاری مدنظر بوده است، یعنی مؤسسه یا سازمان یا پایگاهی که کارش رساندن خبر است.

آن یکی گذاردن (با ذال) در معناهای دیگری به کار رفته و می‌رود جز آن‌چه در بالا آمد. از  معنای واقعی و مجازی گذاشتن و نهادن و قرار دادن و وضع کردن گرفته تا عبور دادن و گذراندن و رها کردن و واگذاشتن و سپری کردن و اجازه دادن.

با این اوصاف و نیز با توجه به اختلاف نظر علمای غلط‌نویس در گذار یا گزار که یک گروه همه را با «ز» می‌نویسد و گروه دیگر همه را با «ذ»، می‌توان به گزینه‌ی سوم هم فکر کرد: نه این و نه آن؛ همه بنویسند «گضار» تا غائله ختم به نوآوری از نوع عدالت‌محور شود!

پس،
گزار مثل: برگزار، خدمت‌گزار، سپاس‌گزار، شکرگزار، نمازگزار، وام‌گزار، خبرگزاری، خواب‌گزار
گذار مثل: اثرگذار، قانون‌گذار، سیاست‌گذار، تأثیرگذار، بنیان‌گذار، بنیادگذار

این مطالب را هم خوانده‌اید؟

۴ نظر

  • Reply علی ۲۵ آبان ۱۳۹۴

    «با این اوصاف و نیز با توجه به اختلاف نظر علمای غلط‌نویس در گذار یا گزار که یک گروه همه را با «ز» می‌نویسد و گروه دیگر همه را با «ذ»، می‌توان به گزینه‌ی سوم هم فکر کرد: نه این و نه آن؛ همه بنویسند «گضار» تا غائله ختم به نوآوری از نوع عدالت‌محور شود!»

    نخیر استاد! باز هم عدالت اجرا نمی شود! پس «ظ» آدم نیست؟ چرا خبر گظاری نباشد و خبرگضاری باشد؟

    • Reply خوابگرد ۲۵ آبان ۱۳۹۴

      دیگه ما گفتیم بی‌دسته باشه که محور عدالتش خیلی فشار نیاره!

  • Reply احمد ۲۷ آبان ۱۳۹۴

    سلام،
    «… کلیسای کوچکی که هنوز شش‌بار در سال در آن نماز جماعت برگذار می‌شد …» (بیست و یک داستان از نویسندگان معاصر فرانسه، ترجمهٔ ابوالحسن نجفی، انتشارات نیلوفر، ص ۹۷).
    این جمله را که می‌خواندم، آن «ذال« کمی برایم ناآشنا بود، ولی خب نمی‌شد به راحتی به جناب نجفی شک کرد. بعد از کمی تحقیق دیدم گویا «برگزار» و «برگذار» هم دچار مقوله‌ای نزدیک به این بحث شما هستند، هرچند در این مورد مرز میان درست و غلط خیلی شفاف نیست. مقالهٔ آقای صادقی توضیحات خوب و جامعی دارد.
    http://persianacademy.ir/UserFiles/File/FN/04/FN-04-FA.pdf

    • Reply خوابگرد ۲۷ آبان ۱۳۹۴

      ممنون بابت لینک مقاله. چه‌قدر مقاله‌ی ایشان محققانه است. و همان‌طور که فرمودید، باز هم مرز درست و غلط چندان روشن نیست. به نظرم می‌رسد همین که بتوان فرق عمومی گذار و گزار را روشن کرد، خودش خیلی ست! باز هم سپاس٫

    شما هم نظرتان را بنویسید



    nineteen − 15 =

    نظر