زبان‌گرد نگارش و ویرایش

خندوانه، بهنوش بختیاری، تتلو و غلط‌های امروز

۹ مهر ۱۳۹۴
خنداونه، بهنوش بختیاری، تتلو و زبان فارسی

رضا شکراللهی با اشاره به این‌که در حال خفه شدن در سیل غلط‌های املایی هستیم، می‌گوید این موضوع را باید در دل خود مردم و با کمک چهره‌ها و برنامه‌های پرطرفدار و رسانه‌های پرمخاطب حل کرد.

این ویراستار در گفت‌وگو با خبرنگار ادبیات خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، درباره‌ی شیوع اشتباه‌های نوشتاری اظهار کرد: بحث بر سر زبان فارسی بحثی‌ ست که دیگر شکل ملال‌انگیز پیدا کرده، اما جالب است که به جای پیشرفت، مدام پسرفت کرده‌ایم. تا زمانی دراز بحث بر سر معادل‌های فارسی، رسم‌الخط و آیین نگارش بود، اما مدتی‌ است که از خیر همه‌ی آن مباحث گذشته‌ایم، زیرا در حال خفه شدن در سیل غلط‌های املایی هستیم.

او هم‌چنین تأکید کرد: این‌طور هم نیست که غلط‌های املایی به وجود آمده باشند، بلکه با گسترش امکانات و زمینه‌های نوشتن برای عموم مردم، این غلط‌ها بروز پیدا کرده‌اند. حتا در همین غلط‌های املایی هم دائم پسرفت می‌کنیم. اوایل غلط‌ها بیشتر به کلمات با ریشه‌ی عربی یا واژه‌هایی که با رسم‌الخط‌های متفاوت نوشته می‌شوند، محدود می‌شد. اما امروزه غلط‌ها هم پیشرفت کرده‌اند و به املای انواع و اقسام کلمات و واژه‌های ساده نیز رسیده‌اند.

چیزی که اوایل به شوخی شبیه بود حالا شوخی شوخی، جدی شده است! نمونه‌ی شاهکار و ویروسیِ آن، استفاده از «ه» به جای کسره‌ی اضافه در هر جای ممکن و ناممکن است. برای مثال زمانی ممکن بود کسی از کم‌سوادی بنویسد «دصت شما درد نکنه»، حالا رسیده‌ایم به این‌که می‌نویسند «دسته شما درد نکنه.» ویروسی که حتا تیتر روزنامه‌ها و زیرنویس برنامه‌های تلویزیون را هم درنوردیده است.

شکراللهی درباره‌ی علت این اشتباه‌های نوشتاری اظهار کرد: استفاده از نوشتار محاوره‌ای رواج پیدا کرده که این به خودی خود بد نیست. اما محاوره‌ای نوشتن چون خودش در فضایی بی‌قاعده شکل می‌گیرد و پیش می‌رود، زمینه‌ساز انبوه غلط‌های املایی‌ است. مسئله‌ی دیگر گسترش ابزارها و فضاهای اشتراکی ساده برای نوشتن است، از پیامک تا فیسبوک، تلگرام و… . با توجه به پایین بودن سرانه‌ی مطالعه در ایران، اغلب مردم صورت نوشتاری واژه‌ها را در حافظه ندارند و به جای آن حافظه‌ی غنی شنیداری از کلمه‌ها دارند که حالا به منبع نگارش در همین شبکه‌ها تبدیل شده است. در مجموع به نظرم می رسد که در فضای آزاد نگارش که محصول دوره‌ی مدرن امروزی ‌ست، آزادی شیوه‌ی نگارش کلمات، پابه‌پای آزادی بیان و تعاطی و تعامل میان جامعه پیش می‌رود.

او با بیان این‌که مسئولیت همه چیز را هم نمی‌توان و نباید به گردن نهادهای حاکمیتی و دولتی نظیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی انداخت، اظهار کرد: پس خودِ ما کجاییم؟ درست است که فرهنگستان بزرگ‌ترین مسئولیت‌ها را در این زمینه دارد، اما آیا نافی وظیفه و نقش تک‌تک ماست؟ آن هم فرهنگستانی که مهم‌ترین واکنش رئیس محترم آن آقای حداد عادل در فضای عمومی، حرام‌لقمه خواندن کسانی‌ ست که با معادل‌های آن شوخی کرده‌اند!

پس راه حل چیست؟ اگر از آن دسته افرادی نیستیم که از روی تنبلی یا کم‌سوادی خیال می‌کنیم چون فارسی زبان مادری ما ست پس هر طور دل‌مان بخواهد آن را می‌نویسیم و فارغ از بحث‌های تخصصی زبان‌شناسان که در این باره نظریات قابل بحثی دارند و البته کمتر دیده‌ام مباحث خود را به هرگونه غلط‌ املایی هم تعمیم بدهند، برای ایستادن در برابر این هجوم سیل‌آسای غلط‌های املایی باید به باز کردن یک زاویه‌ی سوم فکر کرد. باید مسئولیت آگاهی‌بخشی و آموزش را در جاهای دیگری جست.

شکراللهی درباره‌ی راه حل مشکل غلط‌های نوشتاری گفت: در دوره‌ی نفوذ بسیار گسترده و عمیق تلویزیون و خصوصاً رسانه‌های شخصی چهره‌های مشهور عامه‌پسند، باید نوک پیکان توقع برای اصلاح را سمت آن‌ها گرفت. تا حالا از خودمان پرسیده‌ایم که چرا در هیچ برنامه‌ی پرطرفداری در تلویزیون، مطلقاً هیچ بخش کوتاهی ولو به طنز در این‌باره ساخته و پخش نمی‌شود؟

او افزود: من به عنوان ویراستار و نویسنده نهایتاً بتوانم محتوای آموزشی در این مورد تهیه کنم، ولی رساندنش به انبوه مخاطبان از چه طریقی باید اتفاق بیفتد؟ آیا تعداد مخاطبان من اصلاً با مخاطبان چندین میلیونی برنامه‌ای مثل «خندوانه» قابل قیاس است؟ وقتی بیشترین غلط‌های املایی در همین شبکه‌های اجتماعی و پای صفحه‌های همین سلبریتی‌ها بروز پیدا می‌کند، آیا به امکان و توان فوق‌العاده‌ی خود همین چهره‌های مشهور در این قضیه فکر کرده‌ایم؟

او درباره‌ی مسئولیت چهره‌های مشهور بیان کرد: بازیگر یا خواننده‌ای که نزدیک به دو میلیون نفر فالوئر یا پی‌خوان دارد، خودش منبع انتشار غلط‌های املایی مضحک است. واقعاً اگر یکی از این‌ چهره‌های محبوب یکی از انبوه پست‌های لایک‌خورش را به روش درست نوشتن یک کلمه‌ی غلط اختصاص بدهد، به اندازه‌ی یک عمر تلاش فرهنگستان و آموزش و پرورش و امثال ما چهره‌های نامحبوب روی مخاطب عام اثر نمی‌گذارد؟

این وبلاگ‌نویس در ادامه بیان کرد: مثلاً در کشوری که تیراژ کتاب داستان به زحمت به سه‌هزار نسخه می‌رسد، بیشتر از ۱۴۰ هزار نفر کتابی را که «خندوانه» معرفی کرده تهیه می‌کنند و می‌خوانند. حالا فرض کنید در هر یک از این برنامه‌ها، فقط یک اعلان متنی ساده‌ی ۱۵ ثانیه‌ای پخش شود که مثلاً فرق «غالب» با «قالب» چیست. واقعاً شدنی نیست؟

شکراللهی در پایان اظهار کرد: مسئله این است که آن‌هایی که در این زمینه‌ها فکر می‌کنند، دست‌شان به جایی نمی‌رسد و آن‌هایی که دست‌شان می‌رسد، اغلب فکر نمی‌کنند. فرقی هم نمی‌کند که پایگاه خبری پربیننده باشد یا برنامه‌ی محبوب « خنداونه» یا بهنوش بختیاری که بیشترین هوادار اینستاگرامی را در ایران دارد و یا تتلو که چشمه‌ی زلالِ غلط‌نویسی‌های محیرالعقول است! این مشکل را – اگر واقعاً بپذیریم که مشکل است – باید در دل خود مردم حل کرد و از طریق هر رسانه یا شخصیت یا نهادی که آیین مردمی دارد یا عامه‌پسند است.

بازنشر از ایسنا

این مطالب را هم خوانده‌اید؟

۱ نظر

  • پاسخ آووکادو ۱۰ مهر ۱۳۹۴

    مردم ما چیزهای اشتباهی رو بیشتر میپسندن
    چون فکر میکنند با این کار، بیشتر به آنها خوش میگذره!

  • شما هم نظرتان را بنویسید

    شش + نه =

    Back to Top