تازگی در یکی از شبکههای اجتماعی به نوشتهی جوانی اهل مطالعه برخوردم که رمان «همنوایی شبانهی ارکستر چوبها»ی رضا قاسمی را خوانده بود و از کشف آن سر ذوق آمده بود. دیگرانی از شهرت این رمان و دیگر آثار رضا قاسمی برایش کامنت گذاشته بودند و او در جواب نوشته بود این اثر دههی ۸۰ منتشر شده و «برای کسانی که ایرانی میخوانند، انگار زیاد هم شناختهشده نیست».
با دیدن این نوشته فقط لبخند نزدم، از دیدن شوقش خرکیف هم شدم و فکری که چه کتابهای ارزنده و خوب دیگری از ادبیات داستانی فارسی معاصر هست که نسل من و نسل بعد از من آنها را میشناسند ولی بسیاری از کتابخوانهای جوانتر شاید حتا نام آنها را هم نشنیده باشند؟
یادم آمد که از اواخر دههی ۱۳۷۰ تا نیمهی دههی ۱۳۹۰، بهرغم تمام زخم سانسورها و تیغ خوردنها، چه تعداد رمان خوب در ایران منتشر شد؛ کتابهایی که بعضیشان سروصدا کردند، جایزه گرفتند، نقد شدند و بر سرشان بحث درگرفت، و بعضی دیگر در سکوت نسبی منتشر شدند و آنگونه دیده نشدند که سزاوارش بودند.
آن سالها دوران رونق جوایز ادبی غیردولتی هم بود. جایزهی هوشنگ گلشیری، مهرگان ادب، یلدا، نویسندگان و منتقدان مطبوعات، روزی روزگاری و… هرکدام به سهم خود در شناسایی و معرفی کتابها و نویسندگان تازه نقش داشتند. البته اختلافنظر و حاشیهها و جنجالها هم کم نبود. مگر میشد پای ادبیات و جایزه در میان باشد و همهچیز در صلح و صفا پیش برود؟ اما حاصل کار، در نگاه من، شکلگیری فضایی زنده و پرگفتوگو بود که در آن دیگر فقط نهادهای رسمی و دولتی نبودند که اعتبار کتابها را زورچپان میکردند.
این رونق اما دوام نیاورد. «برادران» حکومت که از همان ابتدا میانهی خوشی با فعالیت مستقل فرهنگی نداشتند، به روشهای گوناگون، از احضار و فشار گرفته تا نفوذ و حاشیهسازیهای پشتپرده، عرصه را بر برگزارکنندگان این جوایز چنان تنگ کردند تا جایی که یکییکی از نفس افتادند و بهمرور دیگر از آن فضای پررونق و متنوع چیزی باقی نماند.
خود من در برخی از این جایزهها داور بودم و در برخی هم درگیر برگزاری آنها و بخش زیادی از پشتپردهی ماجراها را از نزدیک شاهد بودم. القصه، بخش مهمی از رویدادهای آن سالها در همین خوابگرد بازتاب مییافت؛ از اعلام نامزدها و برندگان گرفته تا برخی حاشیههای جوایز، نقد کتابها و بحثهایی که گاهی حسابی بالا میگرفت. حالا که به بایگانی خوابگرد برمیگردم، میبینم بخشی از تاریخ ادبیات داستانی آن دوره، با همهی شور و اشتیاقها و اختلافنظرها و دعواها و حاشیهها، در همین نوشتههای قدیمی ثبت شده است.
به سرم زد از دل این بایگانی فهرستی از رمانهای خواندنی آن سالها تهیه کنم؛ نه برای بازسازی تاریخ جوایز ادبی و نه برای داوری دوبارهی آثار، بلکه تا شاید کتابی از این فهرست برای خوانندهای جوان همان کشفی باشد که «همنوایی شبانهی ارکستر چوبها» برای آن جوان ابتدای متن بود.
البته قرار نیست این فهرست سیاههی «بهترین رمانهای فارسی» باشد. چنین ادعایی نهتنها احمقانه است که خودش میتواند شروع دعوایی بیپایان باشد! اینها فقط پیشنهادهای خوابگردند؛ کتابهایی که بیشترشان را در همان سالها خواندهام و به دلایل متفاوت فکر میکنم هنوز ارزش خواندن دارند. بعضی جایزه بردهاند، بعضی فقط نامزد بودهاند و بعضی هم شاید امروز به اندازهی زمان انتشارشان شناختهشده نباشند.
پس نه حضور کتابی در این فهرست به معنی حکم قطعی دربارهی ارزش ادبی آن است، نه غیبت کتابی به معنی کمارزشبودنش. این فقط فهرستی است برای جوانهای امروز تا اگر پی رمان فارسی ارزندهای از آن دوران برای خواندن میگردند، دستشان برای انتخاب باز باشد.
یک نکتهی دیگر هم هست. سرنوشت همهی این کتابها یکسان نبوده است. بعضی بارها تجدیدچاپ شدهاند، بعضی سالها پشت درِ بستهی وزارت ارشاد ماندهاند، بعضی پس از انتشار توقیف شدهاند و برخی هم پس از سالها دوباره به بازار کتاب برگشتهاند. بنابراین ممکن است پیدا کردن بعضی از آنها آسان نباشد. هرجا اطلاعات قابل اتکایی دربارهی سرگذشت انتشار کتابی پیدا کردهام، بهاختصار به آن اشاره کردهام.
فهرست را به ترتیب سال نخستین انتشار کتابها مرتب کردهام، نه به ترتیب علاقه یا اهمیتشان؛ آن هم از اواخر دههی هفتاد تا حدود سال ۱۳۹۷ که بهاجبار از ایران خارج شدم و از نفس کشیدن در فضای ادبی ایران محروم. برای هر رمان هم توضیح کوتاهی دربارهی داستانش نوشتهام و، در صورت لزوم، نکتهای دربارهی سرگذشت آن آوردهام. همین. قرار نیست نقد ادبی بخوانید؛ قرار است کتابی پیدا کنید که شاید دلتان بخواهد بخوانیدش و بعد از خواندنش یا به جان من دعا کنید یا نفرینتان را روانه گردانید!
اگر از دل این فهرست چند رمان خوب به دست خوانندگانی برسد که تا امروز از وجودشان خبر نداشتهاند، برای من کافی است. کتابها برای خوانده شدن نوشته میشوند، نه برای اینکه فقط نامشان در فهرستها باقی بماند. در آینده، عمری اگر باقی بود و فرصت و جان دیگری اگر یافتم، بهسراغ مجموعهداستانها هم خواهم رفت.
فهرست توضیحی ۱+۷۰ رمان خوب ایرانی
۱. همنوایی شبانهی ارکستر چوبها — رضا قاسمی
راوی، مردی ایرانی و مهاجر، در اتاقی زیرشیروانی در ساختمانی قدیمی در پاریس زندگی میکند. همسایههای او مجموعهای غریب از ایرانیان مهاجر و فرانسویها هستند که هرکدام گذشته، عادتها و رازهای خود را دارند. روابط میان ساکنان ساختمان با سوءظن، ترس، حسادت و کشمکش همراه است و بهتدریج اتفاقهایی رخ میدهد که زندگی راوی را به کابوسی آمیخته با خاطرات گذشته و تجربهی غربت تبدیل میکند.
«همنوایی شبانهی ارکستر چوبها» نخستین بار در سال ۱۹۹۶ در آمریکا منتشر شد و چند سال بعد اجازهی انتشار در ایران گرفت. این رمان جوایز هوشنگ گلشیری، مهرگان ادب و نویسندگان و منتقدان مطبوعات را به دست آورد و در سال ۱۳۸۸ نیز بهعنوان بهترین رمان دههی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات برگزیده شد.
۲. نیمهی غایب — حسین سناپور
فرهاد، سیندخت، فرح و بیژن چهار دانشجوی معماری دانشگاه تهراناند که روابط دوستانه و عاشقانهشان در فضای پرتنش دههی ۱۳۶۰ شکل میگیرد. هرکدام گذشته و خواستههای متفاوتی دارند و در تلاش برای یافتن عشق، استقلال و جایگاهی برای خود در زندگیاند. سرگذشت آنها با زندگی چند شخصیت میانسال نیز گره میخورد و روابط عاطفی، اختلافهای خانوادگی و فشارهای اجتماعی، مسیر زندگیشان را تغییر میدهد.
«نیمهی غایب» نخستین رمان حسین سناپور است که در سال ۱۳۷۸ منتشر شد و جوایز مهرگان ادب و یلدا را به دست آورد. مجوز تجدید چاپ آن در سال ۱۳۸۸ لغو شد، اما کتاب بعدها دوباره منتشر شد و به چاپهای متعدد رسید. این اثر همچنین در میان ۱۰ نامزد بهترین رمان دههی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات قرار داشت.
۳. هیس (مائده، وصف، تجلی) — محمدرضا کاتب
ستوانی در نیروی انتظامی که اطرافیانش او را «لوطی» صدا میزنند، با جهانشاه، قاتلی زندانی، روبهروست که ۱۷ زن را کشته و در انتظار اعدام است. جهانشاه سرگذشت خود و قتلهایش را برای ستوان روایت میکند. در کنار داستان او، ماجرای مرد دیگری پیش میآید که خود را زیر خودروها انداخته و کشته است. ستوان پس از خواندن نوشتههای بهجامانده از این مرد، به زندگی و سرنوشتش علاقهمند میشود و داستان او نیز به روایت جهانشاه و زندگی خود ستوان پیوند میخورد.
«هیس» در سال ۱۳۷۸ منتشر شد و جایزهی بهترین رمان نخستین دورهی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات را به دست آورد. این رمان در سال ۱۳۸۸ نیز در میان ۱۰ نامزد بهترین رمان دههی همان جایزه قرار گرفت.
۴. اسفار کاتبان — ابوتراب خسروی
سعید، دانشجویی مسلمان، و اقلیما، همکلاسی یهودیاش، برای پژوهشی مشترک دربارهی زندگی قدیسان و تأثیر آنان بر جوامع با یکدیگر آشنا میشوند. رابطهی این دو به داستانهایی از گذشته و سرگذشت پدر سعید پیوند میخورد؛ مردی که مأمور بازنویسی متنی قدیمی بوده است. در این میان، سرنوشت آدمها در زمانهای مختلف به هم گره میخورد و گذشته و اکنون در دل یکدیگر پیش میروند.
«اسفار کاتبان» نخستین بار در سال ۱۳۷۹ منتشر شد و جایزهی مهرگان ادب را به دست آورد. این رمان در سال ۱۳۸۸ نیز به فهرست ۱۰ نامزد بهترین رمان دههی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات راه یافت. نشر نیماژ در سال ۱۳۹۸ از انتشار دوبارهی آن با ویراست و طرح جلد جدید خبر داد.
۵. انگار گفته بودی لیلی — سپیده شاملو
شراره، راوی داستان، با مرور گذشته و رابطههای خود با مستانه، محمود و مردی به نام علی، از عشقها، جداییها و خاطراتی میگوید که همچنان بر زندگیاش سایه انداختهاند. در این میان، سرگذشت محمود که پس از آزادی از زندان در جستوجوی زنی به نام لیلی است، با روایت شراره گره میخورد. داستان از خلال خاطرات و گفتوگوهای این شخصیتها، جهانی از عشق، حسادت، فقدان و روابط پیچیدهی انسانی را پیش چشم میگذارد.
«انگار گفته بودی لیلی» نخستین رمان سپیده شاملو بود که در سال ۱۳۷۹ در نشر مرکز منتشر شد و جایزهی بهترین رمان اول بنیاد هوشنگ گلشیری را به دست آورد.
۶. برهنه در باد — محمد محمدعلی
مهرعلی جوانمرد، جوانی که دوران خدمت سربازی را در شهر کوچکی بهعنوان سپاهی ترویج و آبادانی میگذراند، با ستوانی به نام منصور مرعشی پاچناری آشنا میشود؛ مردی خوشگذران و ماجراجو که ماجراهای بسیاری را پشت سر گذاشته است. سالها بعد، داستان زندگی این دو و آدمهایی که با آنها سروکار داشتهاند، از خلال خاطرات، روایتها و بازجوییهایی غیرمعمول بازسازی میشود؛ تا جایی که گاهی تشخیص حقیقت از داستانهایی که شخصیتها دربارهی خود و دیگران میسازند، دشوار میشود.
«برهنه در باد» در سال ۱۳۷۹ منتشر شد و جایزهی ادبی یلدا را به دست آورد. این رمان همچنین به فهرست ۱۰ نامزد بهترین رمان دههی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات راه یافت. محمد محمدعلی در شهریور ۱۴۰۲ درگذشت.
۷. درخت انجیر معابد — احمد محمود
در خانهای قدیمی در جنوب ایران، درخت انجیری وجود دارد که اهالی برای آن نیرویی ماورایی قائلاند. وقتی تصمیم میگیرند درخت را قطع کنند، از تنهاش خون جاری میشود و همین اتفاق بر باورهای مردم و مناسبات قدرت در شهر تأثیر میگذارد. در کنار این ماجرا، زندگی فرامرز آذرپاد، جوانی گرفتار بحرانهای روحی و خانوادگی، روایت میشود. سرگذشت او و دیگر شخصیتها در فضایی آمیخته با خرافه، ترس، خشونت و دگرگونیهای اجتماعی به یکدیگر گره میخورد.
«درخت انجیر معابد» آخرین رمان احمد محمود است که در سال ۱۳۷۹ در دو جلد منتشر شد و جایزهی بهترین رمان نخستین دورهی جایزهی هوشنگ گلشیری را به دست آورد. این کتاب پس از درگذشت نویسنده نیز بارها تجدید چاپ شد.
۸. شهری که زیر درختان سدر مرد — خسرو حمزوی
کیان، آموزگاری جوان، برای بازگشایی مدرسهای به آبادی دورافتادهای به نام سالیان سفلی میرود. حضور او در این آبادی، که زندگی مردمش زیر نفوذ باورهای کهن، مناسبات قدرت و روابط پیچیدهی اجتماعی قرار دارد، با اتفاقهایی پیشبینینشده همراه میشود. کیان بهتدریج با آدمها، رازها و حوادثی روبهرو میشود که زندگی خودش و اهالی آبادی را تحت تأثیر قرار میدهند.
این رمان در سال ۱۳۷۹ منتشر شد و به فهرست ۱۰ نامزد بهترین رمان دههی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات راه یافت. کتاب در سالهای بعد با ممنوعیت تجدید چاپ روبهرو شد، اما وبسایت رسمی نشر روشنگران، چاپ ششم آن را در سال ۱۴۰۳ ثبت کرده است.
۹. بانوی لیل — محمد بهارلو
معلمی جوان برای تدریس به جزیرهای در جنوب ایران میرود و خیلی زود درمییابد که معلم پیشین آنجا به قتل رسیده است. کنجکاوی او برای کشف راز این قتل پای او را به روابط پیچیدهی اهالی جزیره و اختلافها و دشمنیهای پنهانشان باز میکند. در این میان، با مروارید، دختری که از مردان جزیره و رفتارشان با زنان بیزار است، نیز آشنا میشود. ماجرای قتل بهتدریج به داستانی دربارهی زندگی و مناسبات مردم جزیره تبدیل میشود.
«بانوی لیل» نخستین بار در سال ۱۳۸۰ منتشر شد و پس از سالها، نشر افکار در سال ۱۳۹۱ چاپ تازهای از آن را روانهی بازار کرد. این رمان نیز در میان نامزدهای جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات قرار داشت.
۱۰. چراغها را من خاموش میکنم — زویا پیرزاد
کلاریس آیوازیان، زنی ارمنی و خانهدار، همراه همسر و سه فرزندش در آبادان دههی ۱۳۴۰ زندگی آرام و تکراریای دارد. روزهایش میان رسیدگی به خانه، مراقبت از بچهها و معاشرت با همسایهها میگذرد، تا اینکه ورود خانوادهای تازه به محله و آشنایی با مردی به نام امیل، آرامش ظاهری زندگیاش را بر هم میزند. کلاریس بهتدریج با احساسات و خواستههایی روبهرو میشود که سالها در پس وظایف خانوادگی پنهان ماندهاند.
این نخستین رمان زویا پیرزاد است که در سال ۱۳۸۰ از سوی نشر مرکز منتشر شد و جوایز مهمی از جمله هوشنگ گلشیری، مهرگان ادب و کتاب سال را به دست آورد. این رمان به زبانهای دیگر، از جمله فرانسوی، نیز ترجمه شده و از آثار بسیار پرفروش ادبیات داستانی معاصر ایران است.
۱۱. من ببر نیستم، پیچیده به بالای خود تاکم — محمدرضا صفدری
داستان در سرزمینی خیالی به نام ریگستان در جنوب ایران میگذرد؛ جایی که زندگی مردم با باورهای محلی، افسانهها، خاطرات گذشته و روابط پیچیدهی خانوادگی گره خورده است. سرگذشت شخصیتهای مختلف و نسلهای پیدرپی در یکدیگر تنیده میشود و آدمهایی که در زمان حال زندگی میکنند، پیوسته با یاد و حضور گذشتگان روبهرو هستند. مرگ، عشق، خشونت و تلاش برای ادامهی زندگی، جهان غریب این رمان را شکل میدهند.
«من ببر نیستم، پیچیده به بالای خود تاکم» نخستین بار در سال ۱۳۸۱ از سوی نشر قصه منتشر شد و جایزهی بهترین رمان نویسندگان و منتقدان مطبوعات و جایزهی ادبی اصفهان را به دست آورد. نشر ققنوس بعدها این رمان را تجدیدچاپ کرد.
۱۲. پستی — محمدرضا کاتب
«پستی» مجموعهای از سرگذشتهای بههمپیوستهی آدمهایی است که درگیر عشق، خیانت، مرگ، تنهایی و روابط دشوار خانوادگیاند. داستان با مرگ جوانی زیر چرخهای قطار آغاز میشود و از آنجا به زندگی و خاطرات شخصیتهای دیگری راه میبرد. هر سرگذشت، بخشی از زندگی آدمهای دیگر را آشکار میکند و روایتها گاه یکدیگر را تکمیل و گاه نقض میکنند.
«پستی» در سال ۱۳۸۱ منتشر شد و در میان نامزدهای جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات قرار گرفت. این کتاب از رمانهای شناختهشدهی محمدرضا کاتب در کنار «هیس» و «وقت تقصیر» است.
۱۳. باغ گمشده — جواد مجابی
«باغ گمشده» سرگذشت چند نسل از بازماندگان خانوادهای است که ریشهی آن به ازدواج شاهزادهای قاجار با زنی از طبقهی فرودست بازمیگردد. روایت زندگی اعضای این خانواده، با خاطرات، اختلافها، روابط عاطفی و دگرگونیهای اجتماعی و تاریخی ایران در هم میآمیزد. باغ در این داستان فقط مکانی واقعی نیست؛ یادآور دنیایی ازدسترفته و گذشتهای است که شخصیتها هرکدام به شکلی در جستوجوی آناند.
جواد مجابی این رمان را در سال ۱۳۶۹ نوشت، اما کتاب سالها امکان انتشار پیدا نکرد و سرانجام در سال ۱۳۸۲ منتشر شد. «باغ گمشده» بعدها نیز تجدید چاپ شد. مجابی، نویسنده و شاعر و طنزپرداز ایرانی، در شهریور ۱۴۰۵ درگذشت.
۱۴. سیماب و کیمیای جان — رضا جولایی
در روزگار فرمانروایی مغولان، مردی که در میان مبلغان مسیحی پرورش یافته، به مقام سرداری در دستگاه حاکمان مغول میرسد. او جنگاوری خشن و قدرتمند است، اما در عین حال به هنر و نقاشی علاقه دارد. دلبستگیاش به زنی به نام مارتا، که تصویری از او نقاشی میکند، زندگیاش را پیچیدهتر میسازد؛ زیرا مارتا با وجود آنکه خود را مدیون سردار میداند، عشقی به او ندارد. سرگذشت این شخصیتها در فضایی از جنگ، قدرت، ایمان و دلبستگیهای انسانی پیش میرود.
«سیماب و کیمیای جان» در سال ۱۳۸۲ در جایزهی مهرگان ادب تقدیر شد و در همان سال از آثار مورد توجه جایزهی ادبی اصفهان و جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات نیز بود. این رمان سالها بعد در فهرست نامزدهای جایزهی مهرگان طلایی هم قرار گرفت.
۱۵. رود راوی — ابوتراب خسروی
کیا برای آموختن پزشکی از زادگاهش به لاهور میرود، اما پس از بازگشت، درگیر مناسبات فرقهای مذهبی میشود که بر سرزمینش حکومت میکند. در این جامعه، زندگی مردم زیر سلطهی آموزههای اعتقادی و فرمانهای رهبران فرقه قرار دارد و سرپیچی از آنها پیامدهای سنگینی دارد. کیا با دانشی که آموخته و تجربههایی که پشت سر گذاشته، در موقعیتی قرار میگیرد که باید میان باورهای تحمیلی، حقیقت و خواستههای شخصیاش تصمیم بگیرد.
«رود راوی» در سال ۱۳۸۲ منتشر شد و جایزهی بهترین رمان چهارمین دورهی جایزهی هوشنگ گلشیری را به دست آورد. این کتاب از رمانهای سهگانهی ابوتراب خسروی در کنار «اسفار کاتبان» و «ملکان عذاب» به شمار میرود.
۱۶. سنج و صنوبر — مهناز کریمی
زنی ایرانی که سالها پیش از روستایی در نزدیکی کاشان به آمریکا مهاجرت کرده، پس از حدود بیست سال به زادگاهش بازمیگردد. انگیزهی اصلی سفر او یافتن عشق دوران نوجوانیاش است، اما بازگشت به ایران با آنچه در تمام سالهای دوری در ذهن داشته متفاوت است. نه روستا همان روستای گذشته است و نه مردی که خاطرهاش را با خود به آن سوی دنیا برده بود. سفر او به رویارویی با گذشته، تغییرات خانواده و جامعه و فاصلهی میان خاطره و واقعیت تبدیل میشود.
«سنج و صنوبر» در سال ۱۳۸۲ منتشر شد و در رقابت چند جایزهی مستقل ادبی حضور داشت. این رمان در سال ۱۳۸۳ جایزهی بهترین رمان دومین دورهی جایزهی ادبی اصفهان را به دست آورد.
۱۷. شهر بازی — حمید یاوری
فرهاد، پزشکی جوان، همراه سه دوستش در خانهای متروک در حوالی میدان تجریش تهران زندگی میکند. روزی که بهجای برادر یکی از دوستانش در مغازهی لوازمالتحریرفروشی ایستاده، مأموران وزارت اطلاعات بازداشتش میکنند. بازجوها از او میخواهند دربارهی مینا، یکی از بیمارانش که در اعتراضهای دانشجویی شرکت کرده، داستانی بنویسد. فرهاد در جریان بازجویی و زندان، میان زندگی واقعی خود و داستانی که مجبور به نوشتن آن شده گرفتار میشود.
«شهر بازی» در سال ۱۳۸۲ از سوی نشر فرخنگار منتشر شد. این رمان نامزد جایزهی بهترین رمان اول بنیاد هوشنگ گلشیری و جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات بود.
۱۸. کافه نادری — رضا قیصریه
داستان به سرگذشت نسلی از روشنفکران ایرانی میپردازد که زندگیشان با کافهی تاریخی نادری در تهران گره خورده است. این کافه، محل دیدار و گفتوگوهای نویسندگان و هنرمندان، در رمان به نقطهی پیوند خاطرات، دوستیها، دلبستگیها و تجربههای آدمهایی تبدیل میشود که تحولات سیاسی و اجتماعی، زندگیشان را دگرگون کرده است. مهاجرت، غربت و حسرت گذشته نیز در سرنوشت شخصیتها حضور پررنگی دارد.
«کافه نادری» در سال ۱۳۸۲ در نشر ققنوس منتشر شد و در میان نامزدهای جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات قرار گرفت. این رمان در سالهای بعد بارها تجدید چاپ شد و بنا بر گزارشی در سال ۱۳۹۸، به چاپ دوازدهم رسیده بود.
۱۹. من تا صبح بیدارم — جعفر مدرس صادقی
سید، دانشجویی جوان، یک روز پیش از روز دانشجو بر سر ماجرایی در دانشگاه درگیر میشود و برای یک ماه از تحصیل محرومش میکنند. اما ماجرا به همینجا ختم نمیشود و پس از بازگشت به دانشگاه، سر از زندان درمیآورد. در بازجوییها، حرفهای دوستان، همخانهها و حتی پدرش علیه او به کار گرفته میشود و اتفاقهایی که ارتباط چندانی با آنها ندارد، به او نسبت داده میشوند. سید در وضعیتی گرفتار شده که دیگران برای زندگی و رفتار او توضیح میسازند و خودش اختیار چندانی بر سرنوشتش ندارد.
«من تا صبح بیدارم» در سال ۱۳۸۲ در نشر مرکز منتشر شد و بعدها به چاپهای بعدی رسید. این رمان کوتاه در میان نامزدهای جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات نیز قرار داشت.
۲۰. نامها و سایهها — محمدرحیم اخوت
پروین پس از چهارده سال زندگی مشترک از همسرش محسن جدا شده است. در همین دوره، دایی او، دکتر سیروس ایوانی، پس از سی سال دوری از ایران در تابستان ۱۳۵۷ به کشور بازمیگردد. میان پروین و داییاش بهتدریج رابطهای نزدیک شکل میگیرد و علاقهی مشترکشان به ادبیات و نوشتن آنها را به هم پیوند میدهد. پس از مرگ دکتر ایوانی، دستنوشتههای او به پروین میرسد تا مرتب و منتشرشان کند. خواندن این نوشتهها، سرگذشت گذشتهی دایی و آدمهای زندگی او را پیش چشم پروین میگشاید.
«نامها و سایهها» در سال ۱۳۸۲ در نشر آگه منتشر شد و در سال ۱۳۸۳ جوایز مهرگان ادب و یلدا را به دست آورد. این رمان از شناختهشدهترین آثار محمدرحیم اخوت، نویسندهی وابسته به حلقهی ادبی اصفهان، است که در بهمن ۱۴۰۰ درگذشت.
۲۱. آداب بیقراری — یعقوب یادعلی
کامران خسروی، مهندسی که از زندگی زناشویی و روزمرگی خود به ستوه آمده، نقشهای برای گریز از زندگی فعلیاش میکشد؛ نقشهای که پای یک کارگر افغان را نیز به ماجرا باز میکند. اما تصمیم او بهتدریج به ماجرایی پیچیده از روابط انسانی، میل، اضطراب و تردید تبدیل میشود؛ تا جایی که تشخیص واقعیت از خیال برای خواننده هم آسان نیست.
«آداب بیقراری» در سال ۱۳۸۳ منتشر شد و جایزهی بهترین رمان اول بنیاد هوشنگ گلشیری را به دست آورد. در سال ۱۳۸۴، پروندهسازی علیه این رمان در شهر یاسوج به بازداشت و محاکمهی نویسنده انجامید که در آنجا اقامت داشت. پس از آن نیز این کتاب سالها توقیف ماند. یعقوب یادعلی اسفند ۱۴۰۰ در ۵۱سالگی درگذشت.
۲۲. استخوان خوک و دستهای جذامی — مصطفی مستور
ساکنان برج هفدهطبقهی خاوران در تهران هرکدام گرفتار بحران و مسئلهای در زندگیاند: خانوادهای به دنبال راه نجات فرزند بیمار خود است، زوجی در آستانهی جدایی قرار دارند، جوانی میان دو رابطهی عاشقانه سرگردان است و زنی که گذشتهی دشواری داشته، به عشقی تازه دل بسته است. زندگی این آدمها در فاصلهی زمانی کوتاهی روایت میشود و سرگذشتشان تصویری از عشق، تنهایی، رنج و امید میسازد.
«استخوان خوک و دستهای جذامی» در سال ۱۳۸۳ منتشر شد و جایزهی ادبی اصفهان را بهعنوان بهترین رمان سال به دست آورد. این کتاب از آثار پرخوانندهی مصطفی مستور است که بارها تجدید چاپ شده است.
۲۳. پاگرد — محمدحسن شهسواری
در جریان ناآرامیهای کوی دانشگاه تهران در تیرماه ۱۳۷۸، چند نفر با گذشتهها و دیدگاههای متفاوت در خانهای نزدیک دانشگاه پناه میگیرند. حضور آنها در کنار یکدیگر و حوادث بیرون خانه، خاطرات و ماجراهایی از زندگیشان را زنده میکند؛ از تجربههای جنگ ایران و عراق تا روابط عاطفی و کشمکشهای شخصی. بیژن، یکی از شخصیتهای اصلی، در مرکز بخش مهمی از این رویدادها قرار دارد.
«پاگرد» در سال ۱۳۸۳ پس از سه سال انتظار برای دریافت مجوز منتشر شد. این رمان با وجود توجه برخی منتقدان و نویسندگان، در جوایز ادبی آن سالها موفقیتی به دست نیاورد اما هنوز شاید خواندنیترین و مهمترین اثر از اندکشمار آثار ادبی باشد که موضوع آنها رویدادهای تیرماه ۱۳۷۸ کوی دانشگاه است.
۲۴. ماهیها در شب میخوابند — سودابه اشرفی
طلایه، زنی ایرانی که سالهاست از وطن دور است، با دریافت پیامی تلفنی از برادرش به مرور خاطرات گذشته کشیده میشود. او در ذهن خود به دوران کودکی، روابط خانوادگی، آدمهایی که روزگاری در زندگیاش حضور داشتهاند و اتفاقهایی بازمیگردد که با گذشت سالها همچنان فراموششان نکرده است. داستان میان زندگی کنونی طلایه و خاطرات او در رفتوآمد است و سرگذشت زنی را روایت میکند که گذشته از زندگی امروز او جداشدنی نیست.
«ماهیها در شب میخوابند» در سال ۱۳۸۳ در نشر مروارید منتشر شد و دو جایزهی مهم ادبی، هوشنگ گلشیری و مهرگان ادب، را به دست آورد. این نخستین رمان سودابه اشرفی، نویسندهی ایرانی ساکن آمریکا، بود و در ایران چند بار تجدید چاپ شد.
۲۵. مردهای که حالش خوب است — احمد آرام
داستان دربارهی پدری خوشگذران اما دوستداشتنی و زندگی او در فضای جنوب ایران است. ماجرا ابتدا با روایت زندگی خانوادگی و روابط آدمها آغاز میشود، اما بهتدریج اتفاقهای نامتعارف، کابوسها و باورهای اساطیری مردم جنوب وارد داستان میشوند. واقعیت زندگی روزمره با خیال و ترسهای شخصیتها درهم میآمیزد و جهان داستان حالوهوایی غریب و وهمآلود پیدا میکند.
«مردهای که حالش خوب است» در سال ۱۳۸۳ در نشر افق منتشر شد و از نخستین رمانهای احمد آرام، نویسندهی اهل بوشهر، به شمار میرود. این کتاب در میان نامزدهای جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات نیز قرار گرفت. احمد آرام مهرماه ۱۴۰۵ درگذشت.
۲۶. وقت تقصیر — محمدرضا کاتب
حیات و ابرو، دو شخصیت اصلی رمان، در جهانی نامشخص و آکنده از خشونت و هراس زندگی میکنند. سرگذشت آنها با جنگ، انتقام، روابط خانوادگی و اتفاقهایی که در گذشته رخ داده گره خورده است. ابرو در مسیر زندگی خود از آدمها و محیط آشنایش فاصله میگیرد و به کوهستان پناه میبرد؛ جایی که با تجربههایی تازه و رازهایی از گذشته روبهرو میشود. در این جهان، مرز میان قربانی و عامل خشونت همواره روشن نیست.
«وقت تقصیر» از رمانهای محمدرضا کاتب است که سال ۱۳۸۳ در نشر نیلوفر منتشر شد و در میان نامزدهای جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات قرار گرفت. این کتاب مانند شماری دیگر از آثار کاتب، با مرگ، خشونت و سرنوشت آدمهایی سروکار دارد که گرفتار گذشتهی خود هستند.
۲۷. بازی آخر بانو — بلقیس سلیمانی
گلبانو، دختری از خانوادهای روستایی و فقیر، در آرزوی ادامهی تحصیل و رسیدن به زندگی بهتر، راهی شهر میشود. اما زندگی او در سالهای پرآشوب پیش و پس از انقلاب ۱۳۵۷، تحت تأثیر مناسبات خانوادگی، روابط عاطفی و تحولات سیاسی، مسیری متفاوت پیدا میکند. داستان سرگذشت زنی است که در کشاکش خواستههای شخصی و محدودیتهای اجتماعی، بارها ناچار به انتخابهایی میشود که سرنوشتش را تغییر میدهند.
«بازی آخر بانو» را نشر ققنوس در سال ۱۳۸۴ منتشر کرد. در سال ۱۳۸۵ جایزهی مهرگان ادب و جایزهی بهترین رمان بخش ویژهی جایزهی ادبی اصفهان را به دست آورد. این رمان از آثار پرخوانندهی بلقیس سلیمانی بوده و بارها تجدیدچاپ شده است.
۲۸. نقطهی گریز — فرزانه کرمپور
در محلهای قدیمی، خانهها یکی پس از دیگری تخریب میشوند تا ساختمانهای آپارتمانی جای آنها را بگیرند. هنگام ویرانکردن یکی از خانهها، جسدی پیدا میشود و این کشف، گذشتهی ساکنان محله را دوباره زنده میکند. روابط همسایهها، رازهای خانوادگی و ماجراهایی که سالها پنهان ماندهاند، بهتدریج آشکار میشوند و زندگی آدمهایی که مدتها در کنار یکدیگر بودهاند، از زاویهای تازه پیش چشم خواننده قرار میگیرد.
«نقطهی گریز» در سال ۱۳۸۴ در انتشارات علم منتشر شدو این رمان نیز در میان آثار نامزد جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات قرار داشت.
۲۹. از شیطان آموخت و سوزاند — فرخنده آقایی
ولگا، زنی میانسال و ارمنی، پس از ازدواج با مردی مسلمان از سوی خانواده و جامعهی ارمنی طرد میشود. ازدواجش نیز سرانجامی ندارد و او بیخانمان میشود. ولگا در قالب یادداشتهای روزانه، از زندگی پرآسیب خود، روابطش با دیگران، تنهایی و تلاش برای حفظ استقلال و هویت خویش میگوید.
فرخنده آقایی این رمان را، پس از سه سال انتظار برای انتشار، با هزینهی شخصی خود به چاپ رساند. کتاب در هفتمین دورهی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات، بهعنوان بهترین رمان انتخاب شد.
۳۰. حلقهی کنفی — وحید پاکطینت
مرد جوانی که فروشندهی لباس زنانه است، هنگام مرتبکردن ویترین مغازه و لباسپوشاندن به مانکنها، به یاد زنانی میافتد که در گذشته با آنها رابطه داشته است. هر مانکن خاطرهی یکی از این رابطهها را زنده میکند؛ اما سیمین، آخرین زن زندگیاش، جایگاه متفاوتی دارد. خاطرات مرد از روابط عاطفی، تنهایی و زندگی خانوادگیاش بهتدریج با اتفاقهای مغازه و حضور سیمین درهم میآمیزند.
«حلقهی کنفی» رمان کوتاه وحید پاکطینت در سال ۱۳۸۵ در نشر چشمه و در ۹۸ صفحه منتشر شد. این کتاب در میان نامزدهای هفتمین دورهی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات قرار داشت.
۳۱. خط تیره، آیلین — ماهمنیر کهباسی
مهرانگیز زنی میانسال است که میان گرفتاریهای خانوادگی و زندگی زناشوییاش روزگار میگذراند. مادرش به آلزایمر مبتلاست، خواهرش با افسردگی شدید دستوپنجه نرم میکند، خودش نمیتواند بچهدار شود و به وفاداری همسرش نیز اطمینان ندارد. داستان از خلال زندگی روزمره و خاطرات او، تنهایی و ناکامی زنی را روایت میکند که سالها خواستههای شخصیاش را در سایهی مشکلات دیگران کنار گذاشته است.
«خط تیره، آیلین» نخستین رمان ماهمنیر کهباسی در سال ۱۳۸۵ در نشر ققنوس منتشر شد و در اردیبهشت ۱۳۸۶ جایزهی بهترین رمان نخستین دورهی جایزهی ادبی «روزی روزگاری» را به دست آورد.
۳۲. سالمرگی — اصغر الهی
در «سالمرگی»، سرگذشت چند شخصیت از خلال خاطرات، گفتوگوهای درونی و روایتهایی که به یکدیگر پیوند میخورند، بازگو میشود. مرگ و فقدان در زندگی این آدمها حضوری دائمی دارد و هرکدام به شکلی با خاطرهی عزیزان ازدسترفته، گذشتهی شخصی و احساس تنهایی روبهرو هستند. داستان در رفتوآمد میان زمانهای مختلف، زندگی شخصیتهایی را دنبال میکند که گذشته همچنان بر اکنونشان سایه انداخته است.
اصغر الهی «سالمرگی» را در سال ۱۳۷۰ نوشت، اما رمان تا سال ۱۳۸۵ منتشر نشد. این کتاب در سال ۱۳۸۶ جایزهی بهترین رمان هفتمین دورهی جایزهی هوشنگ گلشیری را به دست آورد. اصغر الهی خرداد ۱۳۹۱ درگذشت.
۳۳. سرخی تو از من — سپیده شاملو
لیلا روانشناسی است که بسیاری از مراجعانش زنانیاند که در کودکی آزار جنسی دیدهاند یا تجربهی تنفروشی دارند. نگار زنی است که پس از جدایی از همسرش، برای دیدن فرزند خود با دشواری روبهروست و فرزانه، یکی دیگر از بیماران لیلا، پس از اقدام به خودکشی زنده مانده است. سرگذشت این سه زن و آدمهای پیرامونشان به هم پیوند میخورد و داستانی از خشونت، آسیبهای روانی، روابط خانوادگی و تلاش برای ادامهی زندگی شکل میگیرد.
«سرخی تو از من» سال ۱۳۸۵ در نشر مرکز منتشر شد و در نخستین دورهی جایزهی ادبی «روزی روزگاری» در سال ۱۳۸۶ تقدیر شد. این رمان در پنجمین دورهی جایزهی ادبی اصفهان نیز شایستهی تقدیر شناخته شد.
۳۴. عقرب روی پلههای راهآهن اندیمشک — حسین مرتضاییان آبکنار
مرتضی هدایتی، سرباز وظیفهای که در ماههای پایانی جنگ ایران و عراق در جبهه حضور دارد، بیش از هر چیز میخواهد زنده بماند و به خانه برگردد. اما عقبنشینی نیروها، آشفتگی فرماندهی، بمبارانهای شیمیایی و مرگ سربازان، او را در موقعیتهایی هولناک قرار میدهد. داستان از خلال تجربههای مرتضی، چهرهای از جنگ را نشان میدهد که در آن ترس، بیپناهی، خشونت و تلاش برای بقا بر زندگی آدمها سایه انداخته است.
«عقرب روی پلههای راهآهن اندیمشک یا از این قطار خون میچکه قربان!» در سال ۱۳۸۵ منتشر شد و بهطور مشترک جایزهی مهرگان ادب را به دست آورد. کتاب در آستانهی چاپ سوم توقیف شد و نسخههای افست آن از پیادهروهای خیابان انقلاب سردرآورد. این رمان کوتاه بعدها در فرانسه و به زبانهای دیگر از جمله آلمانی انتشار یافت.
۳۵. فرشتهها بوی پرتقال میدهند — حسن بنیعامری
داستان در سه بخش میگذرد و سرگذشت آدمهایی را در دورههای مختلف، از محلههای قدیمی شیراز تا مناطق جنگزدهی جنوب ایران، دنبال میکند. در بخشی از رمان، دانیال از زندگی اعضای خانواده و همسایهها و رازهای آنها میگوید؛ در بخشی دیگر، جنگ ایران و عراق زندگی آدمها را زیرورو میکند و سرگذشت خانوادههایی روایت میشود که با آوارگی، جدایی و مرگ روبهرو شدهاند.
«فرشتهها بوی پرتقال میدهند» در سال ۱۳۸۵ در نشر نیلوفر منتشر شد. حسن بنیعامری حدود پانزده سال سرگرم نوشتن و بازنویسی این رمان بود. کتاب جایزهی بهترین رمان هشتمین دورهی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات را به دست آورد.
۳۶. از یاد رفتن — محمدحسین محمدی
سید میرکشاه آغا پس از سالها زندگی در ایران، همراه همسر و دخترش به مزارشریف بازگشته است. اما با تسلط طالبان بر منطقه، زندگی خانواده در سایهی ترس، بیخبری و ناامنی میگذرد. داستان در طول یک روز اتفاق میافتد و از خلال زندگی روزمرهی این خانواده، وضعیت مردمی را نشان میدهد که جنگ و دگرگونیهای سیاسی، آرامش و آیندهشان را از آنها گرفته است.
«از یاد رفتن» رمان کوتاهی از محمدحسین محمدی، نویسندهی افغانستانی، است که در سال ۱۳۸۶ در ایران منتشر شد و جایزهی بهترین رمان نهمین دورهی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات را دریافت کرد. محمدی پیش از آن نیز با مجموعهداستان «انجیرهای سرخ مزار» برندهی جایزهی هوشنگ گلشیری شده بود.
۳۷. بطالت — احسان نوروزی
راوی «بطالت» در شهری دودآلود، آکنده از زباله و فضایی کابوسوار زندگی میکند؛ شهری که آدمهایش حتی نمیتوانند خواب ببینند و بسیاری از آنها در انتظار تعیین تکلیف خدمت سربازیاند. خود او نیز میان واقعیت و خیال سرگردان است و ذهنش از نویسندگان، شخصیتهای داستانی، کتابها و اندیشههای فلسفی پر شده است. در جهان غریب این رمان، آدمها و شخصیتهای ادبی در کنار یکدیگر ظاهر میشوند و زندگی روزمره با توهم و کابوس در هم میآمیزد.
«بطالت» رمانی کوتاه از احسان نوروزی است که نشر چشمه آن را منتشر کرد و در سال ۱۳۸۷ به چاپ دوم رسید. این کتاب در میان سه نامزد نهایی بخش رمان نهمین دورهی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات قرار داشت.
۳۸. رازی در کوچهها — فریبا وفی
حمیرا پس از سالها به شهر دوران کودکیاش بازمیگردد تا پدر بیمارش را ببیند. حضور در خانه و محلهی قدیمی، خاطرات زندگی خانوادگی و روابطش با مادر، خواهر، برادر و همسایهها را زنده میکند. او در مرور گذشته، به رازها و اتفاقهایی برمیگردد که در کودکی معنای آنها را بهدرستی نمیفهمید و حالا از چشمانداز زنی بزرگسال دوباره با آنها روبهرو میشود.
«رازی در کوچهها» در سال ۱۳۸۶ منتشر شد و از رمانهای شناختهشدهی فریبا وفی در کنار «پرندهی من» و «رؤیای تبت» است. این کتاب در نظرسنجی خوابگرد از ۸۲ وبلاگنویس با ۳۰ امتیاز در جایگاه چهارم قرار گرفت.
۳۹. میم — علیمراد فدایینیا
میم، مردی از خانوادهای کارگری در منطقهی نفتخیز مسجدسلیمان، به بیماری سختی گرفتار شده و پزشکان دیگر امیدی به درمانش ندارند. او برای بازیافتن سلامتی به زادگاه مادریاش در دامنههای زردکوه بختیاری بازمیگردد. حضور در این منطقه، او را بار دیگر با زندگی ایلی، خاطرات گذشته، روابط خانوادگی و باورهای مردمی روبهرو میکند که میان سنتهای قدیمی و دگرگونیهای اجتماعی زندگی میکنند.
«میم» در سال ۱۳۸۶ منتشر شد و در میان نامزدهای جایزهی ادبی «واو» برای انتخاب متفاوتترین رمان سال قرار گرفت. این رمان از آثار علیمراد فدایینیا است که زندگی و تاریخ اجتماعی مردم جنوب و مناطق نفتخیز ایران در نوشتههایش جایگاه مهمی دارد.
۴۰. احتمالاً گم شدهام — سارا سالار
زنی در طول یک روز، میان زندگی اکنون و خاطرات گذشتهاش سرگردان است. یادآوری دوستی دوران نوجوانیاش با دختری به نام گندم، او را به مرور اتفاقاتی میکشاند که هنوز از تأثیرشان رها نشده است. هرچه خاطرات بیشتری زنده میشوند، مرز میان آنچه واقعاً رخ داده و آنچه راوی در ذهن خود ساخته، مبهمتر میشود.
«احتمالاً گم شدهام» نخستین رمان سارا سالار است که در سال ۱۳۸۷ منتشر شد و جایزهی بهترین رمان اول دهمین دورهی جایزهی هوشنگ گلشیری را گرفت. این کتاب در نظرسنجی خوابگرد از ۸۲ وبلاگنویس نیز با ۵۷ امتیاز، پس از «برف و سمفونی ابری»، در جایگاه دوم قرار گرفت. رمان در مقطعی مجوز تجدید چاپ نداشت، اما ظاهراً بعدها چاپهای تازهای از آن منتشر شد.
۴۱. پری فراموشی — فرشته احمدی
زنی جوان که با خاطرات و آشفتگیهای ذهنی خود دستوپنجه نرم میکند، سرگذشت زندگیاش را روایت میکند؛ از رابطهی دشوار با پدر و نفرت از مادر گرفته تا عشق، ازدواج و تجربههای زندگی اجتماعی. او در مرور گذشته و اکنون، با خاطرات و تصوراتی روبهرو میشود که گاهی مرز میان واقعیت و خیال را برایش مبهم میکنند.
«پری فراموشی» نخستین رمان فرشته احمدی است که در سال ۱۳۸۷ در نشر ققنوس منتشر شد. این اثر در جایزهی مهرگان ادب شایستهی تقدیر شناخته شد و در نظرسنجی ۸۲ وبلاگنویس خوابگرد نیز در میان کتابهای محبوب قرار گرفت.
۴۲. خنده را از من بگیر — جواد ماهزاده
امیر، نوجوانی سیزدهساله، در سالهای جنگ ایران و عراق در کرج زندگی میکند. او همراه دوستانش روزهای نوجوانی را در شهری میگذراند که اگرچه مستقیماً درگیر نبرد نیست، پیامدهای جنگ بر زندگی ساکنانش سایه انداخته است. ورود خانوادهای مهاجر و کرد به زندگی آنها، بهویژه دختری به نام عطیه، ماجراهای تازهای رقم میزند. دوستیها، دلبستگیهای نوجوانانه و سرگذشت خانوادهها در کنار ترس و اندوه ناشی از جنگ پیش میروند.
نخستین رمان جواد ماهزاده در سال ۱۳۸۷ در نشر هیلا (ققنوس) منتشر شد. این کتاب در نظرسنجی خوابگرد از ۸۲ وبلاگنویس، در میان آثاری بود که مورد توجه قرار گرفت.
۴۳. دو قدم اینور خط — احمد پوری
احمد، مترجمی که سرگرم پژوهش دربارهی زندگی و شعر آنا آخماتووا، شاعر روس، است، با مردی مرموز آشنا میشود که ادعا میکند در گذشته با آخماتووا دیدار کرده است. این آشنایی او را وارد ماجرایی عجیب میکند که در آن مرز زمان و مکان از میان میرود و امکان سفر به گذشته فراهم میشود. احمد در جستوجوی شاعر محبوبش، سفری را آغاز میکند که پای شخصیتهای تاریخی و ادبی، از جمله آیزایا برلین، را به داستان باز میکند.
«دو قدم اینور خط» نخستین رمان احمد پوری، مترجم شناختهشدهی ادبیات، در سال ۱۳۸۷ در نشر چشمه منتشر شد و به چاپهای متعدد رسید. این کتاب در نظرسنجی خوابگرد از ۸۲ وبلاگنویس نیز در میان آثار محبوب قرار گرفت.
۴۴. مونالیزای منتشر — شاهرخ گیوا
خانوادهی قیونلو از خاندانهای اشرافی قدیمی است که نسبشان به دورهی قاجار میرسد. در میان اعضای این خانواده افسانهای نسلبهنسل نقل میشود: هرکس از این خاندان عاشق شود، سرانجام عشقش به جنون و مرگ خواهد انجامید. «مونالیزای منتشر» سرگذشت دلدادگیهای اعضای این خانواده را در دورههای مختلف دنبال میکند؛ عشقهایی که با رازهای خانوادگی، خاطرات گذشته و حوادث تاریخی پیوند میخورند و گویی سرنوشت شومی بر همهی آنها سایه انداخته است.
«مونالیزای منتشر» در سال ۱۳۸۷ در نشر ققنوس منتشر شد و جایزهی مهرگان ادب را به دست آورد. این رمان در جایزهی ادبی «واو» نیز تقدیر شد و در نظرسنجی خوابگرد از ۸۲ وبلاگنویس، با ۲۸ امتیاز در رتبهی پنجم قرار گرفت.
۴۵. نگران نباش — مهسا محبعلی
شادی، دختری جوان و گرفتار اعتیاد، در روزی که زمینلرزههای پیاپی تهران را به وحشت انداختهاند، از خانه بیرون میزند تا مواد مخدر تهیه کند. او در خیابانهای آشفتهی شهر، میان آدمهایی سرگردان و جوانانی که هرکدام به شکلی از زندگی خانوادگی و اجتماعی خود فاصله گرفتهاند، پرسه میزند. در همان حال که مردم نگران زلزلهی بزرگ بعدیاند، شادی بیش از هر چیز با اضطراب خماری و پیدا کردن مواد درگیر است.
«نگران نباش» در سال ۱۳۸۷ در نشر چشمه منتشر شد و جایزهی بهترین رمان سال نویسندگان و منتقدان مطبوعات و جایزهی هوشنگ گلشیری را به دست آورد. این کتاب در نظرسنجی خوابگرد از ۸۲ وبلاگنویس نیز با ۳۶ امتیاز در جایگاه سوم قرار گرفت.
۴۶. شب ممکن — محمدحسن شهسواری
مازیار، هاله و سمیرا از شخصیتهای اصلی رمانیاند که ماجراهای آن در پنج شب میگذرد. روابط عاشقانه، دوستیها، حسادتها و رازهای این شخصیتها در روایتهایی بههمپیوسته آشکار میشود؛ اما هر بار که یکی از شخصیتها ماجرا را از نگاه خود بازگو میکند، بخشی از آنچه خواننده پیشتر فهمیده، زیر سؤال میرود. به این ترتیب، خواننده با روایتهای متفاوت و گاه متناقضی از یک مجموعه اتفاق روبهرو میشود.
«شب ممکن» در زمستان ۱۳۸۸ در نشر چشمه منتشر شد و به فهرست نامزدهای نهایی دهمین دورهی جایزهی هوشنگ گلشیری راه یافت. این رمان در چهارمین دورهی جایزهی ادبی «روزی روزگاری» نیز از سه نامزد نهایی بخش رمان بود و در سالهای بعد بارها تجدید چاپ شد.
۴۷. بهار ۶۳ — مجتبا پورمحسن
فرزین، مردی متأهل که در رشت زندگی میکند، در ذهن خود به مرور رابطههای عاشقانه و خیانتهایش به همسرش تهمینه میپردازد. او در میان خاطرات و احساسات متناقضش، پیوسته میکوشد رفتار خود را توضیح دهد، توجیه کند یا به محاکمه بکشد. داستان از خلال این اعترافها و بازگشتها به گذشته، زندگی مردی را روایت میکند که میان میل، احساس گناه، عشق و ناتوانی در تصمیمگیری گرفتار شده است.
«بهار ۶۳» در سال ۱۳۸۸ در نشر چشمه منتشر شد و در یازدهمین دورهی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات، عنوان بهترین رمان سال را به دست آورد. کتاب در همان سالهای نخست چند بار تجدید چاپ شد.
۴۸. یوسفآباد، خیابان سیوسوم — سینا دادخواه
سامان، لیلا، استاد نجات و ندا چهار شخصیت رماناند که هرکدام بخشی از زندگی خود را روایت میکنند. خاطرات، عشقها، دلبستگیها و ناکامیهای آنها در خیابانها و محلههای تهران، از یوسفآباد و اکباتان تا مرکز شهر، با یکدیگر پیوند میخورد. آدمهای داستان از نسلها و موقعیتهای متفاوتاند، اما همگی به شکلی با شهر و تغییرات آن رابطهای عاطفی دارند؛ شهری که خاطرات گذشته و تجربههای امروز آنها را در خود جای داده است.
«یوسفآباد، خیابان سیوسوم» نخستین رمان سینا دادخواه است که در سال ۱۳۸۸ در نشر چشمه منتشر شد و در مدت کوتاهی به چاپهای متعدد رسید. این رمان در میان نامزدهای یازدهمین دورهی جایزهی نویسندگان و منتقدان مطبوعات نیز قرار داشت.
۴۹. پاییز فصل آخر سال است — نسیم مرعشی
لیلا، روجا و شبانه سه دوست در آستانهی سیسالگیاند که هرکدام با تصمیمها و بحرانهای مهم زندگی روبهرو شدهاند. عشق، مهاجرت، کار، روابط خانوادگی و ترس از آینده، ذهن و زندگی آنها را درگیر کرده است. داستان در دو فصل تابستان و پاییز میگذرد و سرگذشت این سه زن را در روزهایی دنبال میکند که باید میان رؤیاهای گذشته و واقعیت امروز انتخاب کنند.
«پاییز فصل آخر سال است» نخستین رمان نسیم مرعشی است که در سال ۱۳۹۳ در نشر چشمه منتشر شد و در سال ۱۳۹۴ جایزهی ادبی جلال آلاحمد را به دست آورد. این کتاب بارها تجدید چاپ شده است.
۵۰. تاول — مهدی افروزمنش
جعفر در محلهای در جنوب تهران زندگی میکند؛ محلهای که دعوا، خشونت و اختلافهای قدیمی بخشی از زندگی روزمرهی ساکنانش شده است. ماجرای قتل یک سرهنگ، شخصیتهای مختلف محله را درگیر میکند و از خلال سرگذشت آنها، روابط پیچیدهی آدمهایی آشکار میشود که سالها در کنار یکدیگر زندگی کردهاند و هرکدام گذشته و رازهایی دارند.
«تاول» نخستین رمان مهدی افروزمنش است که در سال ۱۳۹۳ در نشر چشمه منتشر شد و جایزهی بهترین رمان اول هفت اقلیم را به دست آورد. این اثر همچنین در میان ده رمان راهیافته به مرحلهی سوم جایزهی ادبی «اکنون» قرار داشت.
۵۱. جناب آقای شاهپور گرایلی همراه با خانواده — فرهاد بابایی
فرزین، نوجوانی شانزدهساله در جنوب تهران، زندگی خانوادهی پرجمعیتش را با زبانی طنزآمیز روایت میکند. پدرش رانندهی اتوبوسهای تندرو است و خانواده برای گذران زندگی با مشکلات مالی فراوانی روبهروست. نزدیک عید، همه امیدوارند در قرعهکشی وام قرضالحسنه برنده شوند و برای افزایش شانس خود، مادربزرگ را هم به تهران دعوت میکنند. انتظار برای دریافت وام، همراه با ماجراهای اعضای خانواده و روابطشان با همسایگان، داستان را پیش میبرد.
این رمان فرهاد بابایی در سال ۱۳۹۳ در نشر چشمه منتشر شد و یک سال بعد به چاپ دوم رسید. کتاب همچنین در میان ده رمان راهیافته به مرحلهی سوم جایزهی ادبی «اکنون» قرار گرفت.
۵۲. دود — حسین سناپور
حسام پس از شنیدن خبر خودکشی لادن، معشوقهی سابقش، بهشدت آشفته میشود. او در طول یک شبانهروز، میان خاطرات رابطهی گذشتهشان و جستوجو برای فهمیدن علت مرگ لادن سرگردان است. دیدار با آدمهای مختلف و مرور اتفاقهای سالهای گذشته، او را با روابطی پیچیده، تصمیمهای ناتمام و احساس گناه روبهرو میکند. در این میان، زندگی شخصی شخصیتها با روابط اقتصادی و مناسبات قدرت در جامعه پیوند میخورد.
«دود» در سال ۱۳۹۳ در نشر چشمه منتشر شد و در همان سال در میان کتابهای پرفروش این ناشر قرار گرفت. این رمان همچنین یکی از ده اثر راهیافته به مرحلهی سوم جایزهی ادبی «اکنون» بود.
۵۳. دیوار — علیرضا غلامی
راوی رمان نوجوانی چهاردهساله است که در سالهای جنگ ایران و عراق زندگی میکند. داستان از صبحی در مدرسه آغاز میشود که دانشآموزان برای مراسم صبحگاه به صف ایستادهاند و ناگهان موشکی به نزدیکی مدرسه اصابت میکند. نوجوان در ادامهی همان روز، با مرگ، ویرانی و خشونت روبهرو میشود و رفتار سرد و متفاوتش سوءظن اطرافیان را برمیانگیزد. سرانجام اتهام جاسوسی و ضدانقلاب بودن نیز به مشکلات او افزوده میشود.
«دیوار» نخستین رمان علیرضا غلامی است که در سال ۱۳۹۳ در نشر مروارید منتشر شد. به گفتهی نویسنده، این کتاب بهدلیل شخصیت ضدجنگ و ضدانقلاب داستان، اندکی پس از انتشار توقیف شد. رمان در میان ده اثر راهیافته به مرحلهی سوم جایزهی ادبی «اکنون» نیز قرار داشت.
۵۴. سارق چیزهای بیارزش — پیام ناصر
نویسندهای که از داستانهای تکراری خود خسته شده، به ساختمانی تازه نقل مکان میکند؛ به این امید که تغییر محیط، راهی برای نوشتن داستانی متفاوت پیش پایش بگذارد. اما زندگی ساکنان ساختمان، رفتوآمدهای راهپله و برخورد با دختری کتابخوان، توجه او را به خود جلب میکند. جستوجوی نویسنده برای یافتن داستانی تازه، بهتدریج با زندگی همسایهها و ماجراهایی که در ذهنش شکل میگیرند، درهم میآمیزد.
«سارق چیزهای بیارزش» در سال ۱۳۹۳ در نشر مرکز منتشر شد و در میان ده رمان راهیافته به مرحلهی سوم جایزهی ادبی «اکنون» قرار گرفت.
۵۵. سین مثل سودابه — کاوه میرعباسی
فردوس قاسمی، کارآگاهی خصوصی، درگیر پروندهای جنایی و معمایی میشود که شخصیتها و روابط آن یادآور داستان سیاوش در شاهنامهی فردوسیاند. سودابه، زنی مرموز و فریبنده، در مرکز ماجرا قرار دارد و روابط میان شخصیتها با سوءظن، عشق، خیانت و تلاش برای کشف حقیقت گره میخورد. داستان در فضای شهری امروز میگذرد و ماجراهای پلیسی آن با نامها و موقعیتهای آشنای اسطورههای ایرانی پیوند پیدا میکند.
«سین مثل سودابه» در سال ۱۳۹۳ در نشر افق منتشر شد. کاوه میرعباسی گفته است شخصیت کارآگاه را با الهام از فیلیپ مارلو، کارآگاه مشهور داستانهای ریموند چندلر، ساخته و این رمان را نخستین بخش از مجموعهای هفتگانه در نظر گرفته است.
۵۶. گهوارهی مردگان — مهدی بهرامی
داستان زندگی دو برادر در جامعهای خیالی و جنگزده، از کودکی تا بزرگسالی دنبال میشود. برادر کوچکتر در خانواده و مدرسه پیوسته تحقیر میشود و قربانی خشونت است. زندگی او بهتدریج با سرگذشت افسری پلیس پیوند میخورد که خود کودکی دشواری داشته و مأمور بررسی مرگ مردی سالخورده شده است. در جهانی آکنده از فقر، سرکوب و جنگ، قربانیان خشونت نیز به عاملان خشونت تبدیل میشوند.
«گهوارهی مردگان» در سال ۱۳۹۳ از سوی نشر پیدایش منتشر شد و به فهرست ده رمان راهیافته به مرحلهی سوم جایزهی ادبی «اکنون» راه یافت. این رمان از آثار شناختهشدهی مهدی بهرامی است که پیشتر «مردهها در راهاند» را نیز منتشر کرده بود.
۵۷. آداب دنیا — یعقوب یادعلی
مردی ناپدید شده و پلیسی خسته و توبیخشده مأمور پیگیری ماجراست. جستوجوی او به ویلایی در حوالی اصفهان میرسد؛ جایی که آدمهای مختلفی در آن حضور دارند و هرکدام بخشی از راز ناپدیدشدن مرد را در خود پنهان کردهاند. داستان در فضایی معمایی پیش میرود و روابط پیچیدهی شخصیتها بهتدریج ابعاد تازهای از ماجرا را آشکار میکند.
«آداب دنیا» در سال ۱۳۹۵، حدود دوازده سال پس از انتشار رمان جنجالی «آداب بیقراری»، منتشر شد. این بازگشت طولانی یعقوب یادعلی به رماننویسی با استقبال منتقدان روبهرو شد.
۵۸. آناتومی افسردگی — محمد طلوعی
سه شخصیت با زندگیهایی متفاوت، سه بخش رمان را شکل میدهند: اسفندیار خاموشی، پیرمردی که پس از سالها به ایران برگشته و در جستوجوی مرگی آرام است؛ پری آتشبرآب، دختری منزوی که افسردگی را بخشی از هویت خود ساخته؛ و مهران جولایی، جوانی که برای رسیدن به آرزوهایش به تهران آمده و با وجود موفقیت مالی، از زندگی رضایت ندارد. سرگذشت این سه نفر، هرکدام از زاویهای، به تنهایی، ناکامی و جستوجوی خوشبختی میپردازد.
«آناتومی افسردگی» در سال ۱۳۹۵ در نشر افق منتشر شد و از رمانهای خواندنی آن سال بود. این رمان از آثار مطرح محمد طلوعی در کنار مجموعهداستانهای «من ژانت نیستم» و «قربانی باد موافق» است.
۵۹. بهشت و دوزخ — جعفر مدرس صادقی
این رمان به دورهای کمتر روایتشده از زندگی محمد مصدق میپردازد؛ سالهایی پیش از نخستوزیری او که میخواهد از سیاست کناره بگیرد و زندگی آرامی داشته باشد، اما تحولات سیاسی بار دیگر زندگیاش را دگرگون میکنند. بازداشت و تبعید او به بیرجند و تأثیر این حوادث بر خانوادهاش، بهویژه دخترش خدیجه، بخش مهمی از داستان را شکل میدهد.
«بهشت و دوزخ» در سال ۱۳۹۵ در نشر مرکز منتشر شد. جعفر مدرس صادقی برای نوشتن این رمان تاریخی، به سراغ بخشی از زندگی مصدق رفت که در مقایسه با دوران نخستوزیری و کودتای ۲۸ مرداد کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
۶۰. تپهی خرگوش — علیاکبر حیدری
داستان در سالهای پرآشوب پیش از انقلاب ۱۳۵۷ آغاز میشود و به زندگی گروهی از فعالان سیاسی و اعضای سازمانهای مبارز میپردازد. یوسف، ارغوان و دیگر شخصیتها درگیر اختلافهای فکری، روابط عاطفی و تصمیمهاییاند که سرنوشتشان را تغییر میدهند. حوادثی مانند درگیریهای درون سازمانهای سیاسی، تظاهرات و برخورد نیروهای امنیتی با معترضان، بر زندگی آنان سایه میاندازد.
«تپهی خرگوش» نخستین رمان علیاکبر حیدری است که در سال ۱۳۹۵ از سوی نشر روزنه منتشر شد. نویسنده برای بازسازی فضای تاریخی داستان، از خاطرات شاهدان، فیلمهای مستند، عکسها و روزنامههای آن دوره استفاده کرده است.
۶۱. تن تنهایی — سحر سخایی
سبا، بردیا و رضا سه جواناند که زندگیشان با موسیقی، دوستی و روابط عاطفی به یکدیگر گره خورده است. داستان با امتحان عملی موسیقی سبا و بردیا آغاز میشود و در ادامه، شخصیتها در موقعیتهایی قرار میگیرند که باید میان خواستههای متضادشان تصمیم بگیرند. عشق، تنهایی و انتخابهایی که زندگی هرکدام را تغییر میدهد، در فضایی آمیخته با موسیقی ایرانی پیش میرود.
«تن تنهایی» نخستین رمان سحر سخایی است که زمستان ۱۳۹۵ در نشر چشمه منتشر شد. سخایی، که خود موسیقیدان نیز هست، در گفتوگویی این رمان را داستان انتخاب و ناگزیری چشمپوشیدن از بعضی خواستهها توصیف کرده است.
۶۲. تو به اصفهان بازخواهی گشت — مصطفی انصافی
الیزا، دختری لهستانی، برای تحقیق دربارهی گذشتهی خانوادهاش به ایران میآید و به بهانهی پژوهش دانشگاهی با استادی جوان در تهران آشنا میشود. او در حقیقت به دنبال رد مادربزرگش است که در جریان جنگ جهانی دوم، همراه هزاران پناهندهی لهستانی به ایران آمده بود. جستوجوی الیزا، سرگذشت پناهندگان جنگ را با زندگی شخصیتهایی در ایران امروز پیوند میزند؛ آدمهایی که خود نیز با گذشته و آیندهشان درگیرند.
این نخستین رمان مصطفی انصافی است که سال ۱۳۹۵ در نشر چشمه منتشر شد و در کمتر از پنج ماه به چاپ دوم رسید. کتاب در سال ۲۰۱۹ با ترجمهی جاکومو لونگی در ایتالیا نیز منتشر شد.
۶۳. سوگواری برای شوالیهها — مرتضی کربلاییلو
مردی که دخترش از وضعیت سیاسی و اجتماعی ایران سرخورده شده و در اندیشهی مهاجرت است، در جریان سفری با کسی روبهرو میشود که ماجرایی قدیمی را برایش تعریف میکند. این داستان به سرگذشت آدمهای دیگری راه میبرد و روایتها بهتدریج از زمان حال به دورههای مختلف تاریخ ایران کشیده میشوند؛ از ماجراهای دوران قاجار و حضور روسها در شمال ایران تا سرگذشت روحانیان، فعالان سیاسی و خانوادههای امروزی. آدمهای زنده و مرده، خاطرات و رویدادهای تاریخی در این داستانهای تودرتو به یکدیگر پیوند میخورند.
«سوگواری برای شوالیهها» در سال ۱۳۹۵ در نشر ققنوس منتشر شد و از رمانهای خواندنی آن سال بود.
۶۴. شبهای کوشآداسی — رؤیا صدر
فرشته، دختری جوان و رؤیاپرداز، با مردی به نام پوریا آشنا میشود و به او دل میبندد. اما رابطهی آنها با سوءتفاهمها، اتفاقهای دور از انتظار و تغییرات ناگهانی احساسات همراه میشود. خانواده و اطرافیان فرشته نیز هرکدام به شکلی در ماجرا دخالت میکنند و داستان با عشقهای پرشور، جداییها، دلبستگیهای تازه و حوادث اغراقآمیز پیش میرود. این رمان در واقع هجوی طنزآمیز از داستانهای عاشقانهی عامهپسند است.
«شبهای کوشآداسی» در سال ۱۳۹۵ در نشر ققنوس با نام مستعار «م. مالمیرآبادی» منتشر شد. رؤیا صدر این رمان را به شیوهی نقیضهنویسی آفرید و خود من نیز در شکلگیری و بازنویسی آن مشارکت داشتم که شرح آن را میتوانید در این مطلب بخوانید.
۶۵. کوچهی ابرهای گمشده — کورش اسدی
کارون، جوانی کتابفروش، پس از انقلاب و آغاز جنگ از زادگاهش به تهران آمده است. او در طول یک شبانهروز به دنبال کتابی نایاب به نام «کوچهی ابرهای گمشده» میگردد که دختری به نام شیده از او خواسته است. این جستوجو خاطرات کارون از مهاجرت، دوستیها، روابط عاطفی و حوادث سیاسی گذشته را زنده میکند. سرگذشت شیده، پریا و مردی به نام ممشاد نیز بهتدریج با گذشته و اکنون کارون گره میخورد.
«کوچهی ابرهای گمشده» تنها رمان کورش اسدی است که پس از حدود هشت سال انتظار و تغییر ناشر و عنوان، سرانجام در سال ۱۳۹۵ منتشر شد. اسدی در تیرماه ۱۳۹۶ خودکشی کرد و این رمان پس از مرگ او تندیس مهرگان ادب را به دست آورد.
۶۶. گاوهای برنزی — محمدآصف سلطانزاده
در شهری در افغانستان، ناگهان گاوی خشمگین در نزدیکی کاخ ریاستجمهوری ظاهر میشود و به مردم حمله میکند. بهتدریج تعداد گاوها بیشتر میشود و هجوم آنها شهر را به وحشت میاندازد. در همین روزها، آدمهایی نیز ناپدید میشوند؛ از جمله مردی که در تئاتر کار میکرده و همسرش در جستوجوی اوست. با گسترش ترس و ناامنی، زندگی معمول شهر مختل میشود و اتفاقهای عجیبتری رخ میدهد.
«گاوهای برنزی» در سال ۱۳۹۵ در نشر چشمه منتشر شد. محمدآصف سلطانزاده، نویسندهی افغانستانی، پیشتر با مجموعهداستان «در گریز گم میشویم» برندهی نخستین دورهی جایزهی هوشنگ گلشیری شده بود. این رمان پس از چند سال وقفه در انتشار آثار او به بازار آمد.
۶۷. مه — کامران محمدی
مردی به خانهای تازه نقلمکان میکند و پس از مدتی متوجه میشود زنی که پیش از او در آنجا زندگی میکرده، از پنجره به پایین سقوط کرده و جان باخته است. آگاهی از این اتفاق، آرامش زندگی تازهی مرد را بر هم میزند. او کنجکاو میشود دربارهی زن و آنچه بر سرش آمده بیشتر بداند و بهتدریج درگیر ماجرایی میشود که گذشتهی خانه را به زندگی کنونی خودش پیوند میزند.
«مه» در سال ۱۳۹۵ در نشر چشمه منتشر شد و توجه اهل رمان و برخی منتقدان را هم برانگیخت.
۶۸. ناتمامی — زهرا عبدی
لیان جفرهای، دانشجوی ادبیات فارسی که از جنوب ایران به تهران آمده، ناگهان ناپدید میشود. سولماز، هماتاقی و دوست او، در جستوجویش به سراغ دوستان، آشنایان و محلهایی میرود که لیان در آنها رفتوآمد داشته است. لیان با کودکان کار و مهاجران حاشیهی شهر ارتباط داشته و در فعالیتهای اجتماعی مشارکت میکرده است. سولماز با خواندن یادداشتهای او و آشنایی با آدمهای زندگیاش، بهتدریج با بخشهایی ناشناخته از گذشته و فعالیتهای دوستش روبهرو میشود.
«ناتمامی» دومین رمان زهرا عبدی است که در سال ۱۳۹۵ در نشر چشمه منتشر شد و تندیس بهترین رمان سال جایزهی ادبی هفت اقلیم را به دست آورد.
۶۹. یک پروندهی کهنه — رضا جولایی
تهران، بهمن ۱۳۲۶. محمد مسعود، روزنامهنگار جنجالی و مدیر روزنامهی «مرد امروز»، به قتل میرسد. داستان به سراغ آدمهایی میرود که به شکلهای مختلف در ماجرای ترور او نقش دارند یا از آن تأثیر میپذیرند. از خلال زندگی این شخصیتها، روابط پیچیدهی نیروهای سیاسی، فعالیتهای مخفیانه، رقابتهای قدرت و فضای پرتنش ایران در سالهای پس از جنگ جهانی دوم آشکار میشود.
«یک پروندهی کهنه» در سال ۱۳۹۵ در نشر آموت منتشر شد و در دیماه ۱۳۹۶ جایزهی بهترین رمان نخستین دورهی جایزهی ادبی احمد محمود را به دست آورد. رضا جولایی که پیشتر نیز در رمانهای تاریخی خود به ترورهای سیاسی و حوادث دوران قاجار پرداخته بود، این بار سراغ یکی از جنجالیترین قتلهای سیاسی دوران پهلوی رفت.
۷۰. عیار ناتمام — هادی معصومدوست
داستان زندگی سه نسل از یک خانواده، از سالهای پیش از انقلاب ۱۳۵۷ تا اعتراضهای پس از انتخابات ۱۳۸۸ روایت میشود. شخصیتها در گذر دههها با فعالیتهای سیاسی، زندان، انقلاب، جنگ و دگرگونیهای اجتماعی روبهرو میشوند. سرگذشت موسی، امیر، ناصر، محسن و دیگر شخصیتها، همراه با روابط عاطفی و خانوادگیشان، تصویری از آرمانها، شکستها و انتخابهایی میسازد که زندگی چند نسل را به یکدیگر پیوند میدهند.
«عیار ناتمام» نوشتهی هادی معصومدوست و خسرو شکوریفر در اسفند ۱۳۹۷ در نشر نیلوفر منتشر شد. این رمان از معدود آثار داستانی منتشرشده در آن سالهاست که وقایع اعتراضهای سال ۱۳۸۸، از جمله کشتهشدن ندا آقاسلطان، را مستقیماً وارد روایت کرده است.
و سرانجام، پیشنهاد ویژه: «ایرانشهر» — محمدحسن شهسواری
«ایرانشهر» رمانی چندین جلدی دربارهی خرمشهر در نخستین روزهای جنگ ایران و عراق است؛ از آغاز حملهی ارتش عراق تا سقوط شهر در آبان ۱۳۵۹. قصهی این رمان از قرن دوازدهم خورشیدی شروع میشود و با پیگیری چندین شخصیت و خانواده، به شروع جنگ و خرمشهر میرسد. از خلال زندگی دهها شخصیت، از خانوادههای معمولی و ساکنان محلههای مختلف گرفته تا نیروهای نظامی و مدافعان شهر، تصویری از زندگی مردمی میسازد که ناگهان خود را در میانهی جنگ مییابند. روابط خانوادگی، اختلافهای سیاسی، عشق و دوستی، تلاش برای زندهماندن و مقاومت در برابر مهاجمان در کنار یکدیگر پیش میروند.
نخستین جلد «ایرانشهر» که از نزدیک شاهد آفرینش آن بودم، در سال ۱۳۹۸ منتشر شد و بهمرور شش جلد آن به بازار آمد، اما محمدحسن شهسواری تیرماه ۱۴۰۵ اعلام کرد که دیگر جلدهای این مجموعه مجوز انتشار نگرفتهاند. لعنت بر سانسور!
پینوشت:
اینها فقط رمانهایی هستند که در سازوکار رسمی نشر ایران منتشر شدهاند، با گرفتوگیرهای معمول و حالیبهحالیِ مجوز نشر و سانسور که اظهر من الشمس است.